HISTORIA POWSTANIA

Prace nad M3 rozpoczęły się jeszcze przed przystąpieniem Stanów Zjednoczonych do II wojny światowej. Prace modernizacyjne pistoletu maszynowego THOMPSON w postaci wyprodukowania modelu M1A1 nie rokowały na jego dalszy rozwój i unowocześnienie.

W zasadzie potrzebny był pistolet maszynowy porównywalny ze STENEM lub MP 40.Ojcem projektu był niejaki George John Hyde (z pochodzenia Niemiec). W wyniku licznych prób powstało kilka konstrukcji (M35; Atmed) podobnych konstrukcyjnie i z wyglądu do Thompsona, M2 z rurową komorą zamkową i drewnianym łożem zrobiony w firmie Inland, T15 prawdziwy protoplasta Grease Guna.

T15 powstał między innymi przy współpracy z firmą z rynku cywilnego - fabryki reflektorów samochodowych Guide Lamp Division of General Motors, która miała doświadczenie w procesie głębokiego tłoczenia blach. Następny w kolejce był T20 - model przystosowany do strzelania z amunicji 9mm oraz .45. W zależności od potrzeb wymieniano lufę, zamek i magazynek. Do zasilania nabojami 9mm potrzebny był jeszcze adapter, który umożliwiał zapięcie węższego magazynka. T20 był już w zasadzie ostateczną wersją rozwojową przed wprowadzeniem do produkcji seryjnej.24 grudnia 1942 roku Korpus Uzbrojenia zarekomendował T20 z pewnymi drobnymi zmianami pod oznaczeniem M3, którą modyfikowano do wersji M3E1 a następnie do wersji M3A1.

BUDOWA

Broń działała na zasadzie odrzutu zamka swobodnego, strzelająca z zamka otwartego.

M3

Produkcja seryjna rozpoczęła się w maju 1943 roku. Cały korpus broni włącznie z chwytem pistoletowym to była wytłoczka (spawana z dwóch połówek), w którą była wspawana tuleja z gwintem, w nią wkręcano lufę. Przez otwór, po wykręceniu lufy można było zdemontować cały zespół ruchomy. Składał się on z zamka, dwóch prętów które stanowiły prowadnicę zamka oraz nawleczonych na nie sprężyn, zapewniające ruch powrotny zamka. Prowadnice spięte były z tyłu na stałe oporowym płaskownikiem, z przodu zaś drugi łącznik o kształcie zarysu czoła zamka, spięty drucianą sprężyną. Do przeładowywania broni służył dość skomplikowany mechanizm dźwigniowy umieszczony z prawej strony broni. Osłona mechanizmu napinającego była wykonana z blaszanej wytłoczki. Jej górne krawędzie były uformowane tak iż tworzyły od razu prowadnice dla drucianej kolby w pozycji złożonej. Tylne prowadnice zaś wykonane zostały z blaszek odpowiednio uformowanych i zgrzane z obudową. Sam mechanizm przeładowania broni po napięciu zamka pozostawał nieruchomy podczas strzelania. Cały ten układ był dość delikatny i często zdarzało się, że się po prostu urywał. Spust osłonięty był kabłąkiem wykonanym ze stalowego płaskownika zaczepionego w szczeliny uchwytu oraz osłony mechanizmu komory zamkowej. Okno wyrzutowe umieszczone po prawej stronie górnej części korpusu buło przykryte klapką stalową która posiadała przynitowany bezpiecznik w formie blaszanego pazura. Przy zamkniętej klapce wchodził on w otwór wywiercony w zamku przez co zabezpieczał broń w pozycji z zamkniętym zamkiem. Na osłonie mechanizmu spustowego przynitowany został uchwyt na olejarkę.

M3E1

W połowie 1944 roku postanowiono wprowadzić radykalne zmiany w konstrukcji mechanizmu przeładowania broni usuwając dźwignię napinającą. By przeładować broń wystarczyło po otwarciu klapki włożyć palec w przednie wycięcie zamka (które zostało pogłębione) i popchnąć zamek do tyłu. By zapewnić łatwiejszą obsługę przedłużono też do tyłu otwór okna wylotowego. Zmienił się kształt osłony komory zamkowej. Inne zmiany jakie można było zauważyć to nowa kolba (przetłoczona stopka, wykonany otwór z gwintem w ramionach kolby w celu mocowania szczotki do czyszczenia lufy, głęboko przetłoczony celownik). Zmienił się kształt osłony komory zamkowej, wykonano blaszaną osłonę przycisku zwalniania magazynka, nakrętkę lufy zaopatrzono w dwa spłaszczenia umożliwiające wykorzystanie kolby jako klucza do jej wykręcenia. W związku z przedłużeniem otworu wylotowego powstała nowa, dłuższa klapka.

M3A1

Pomimo tych zmian zalecono jeszcze wykonanie kilku prostych modyfikacji. Uchwyt na oliwiarkę został usunięty i zastąpiono to innym rozwiązaniem ; integralna oliwiarka w uchwycie pistoletowym, przyspawanie do ogranicznika kolby występ w kształcie litery L który miał pełnić rolę przyrządu do ładowania magazynka. W listopadzie 1944 r. zarekomendowano nowy pistolet maszynowy pod nazwą M3A1. Pod koniec grudnia 1944 roku z tymi wszystkimi zmianami zatwierdzono wniosek o zastąpieniu w produkcji M3 wersją M3A1. Produkcja seryjna ruszyła pełną parą w kwietniu 1945 roku.

PODSUMOWANIE

Pomimo wielu zalet jaką posiadał M3 nie spotkał się z aprobatą żołnierzy, którzy porównywali go do gładkich i regularnych linii Thompsona. Raziła ich tandeta wykończenia a niewielką szybkostrzelność mylnie porównywano z kiepską efektywnością (wbrew pozorom właśnie dzięki tej cesze pistolet mógł się wykazać niezwykłą celnością) Szybko dorobił się pogardliwych przezwisk : Enema Syringe (Irygator do lewatywy), Cake Decorator (Tuba do nakładania kremu) i wiele innych aż po najbardziej popularną Grease Gun (Smarownica). W maju 1943 roku kalkulacja wykazała, że koszt wyprodukowania jednego pistoletu maszynowego ma wynieść niecałe 18 dolarów. Bardzo szybko jednak okazało się, że jest to nie realne. Po niespełna pięciu miesiącach koszt wyprodukowania wzrósł prawie dwukrotnie i wynosił ponad 33 dolary choć był to koszt do zaakceptowania (wyprodukowanie Thompsona kosztowało wówczas dwa razy tyle). Do zakończenia produkcji czyli do lipca 1945 roku wyprodukowano ponad 606 tysięcy sztuk w wersji M3 i ponad 82 tysiące sztuk w wersji M3A1.

Dane techniczne PM M3 i M3A1 :

• kaliber: 11,43 mm i 9 mm
• nabój: .45 ACP i 9x19 Parabellum
• długość lufy: 203 mm
• długość całkowita: ze złożoną kolbą 570 mm, z rozłożoną kolbą 745 mm
• masa własna: 3,7 kg.
• szybkostrzelność: 350-450 strzałów na minutę
• magazynek: pudełkowy, dwurzędowy o pojemności 30 nabojów.

Producenci:

• Guide Lamp Division (główny producent M3)
• Rock Island Arsenal, Bufflo Arms Co. (producenci podzespołów)

Źródła:

• Strzał /2010 L.Erenfeicht - "Dr Jekyll konstrukcji Mr Hyde'a. Smarownica"
• www.weaponeer.net
• Zbiory własne